به گزارش عیار معدن:
تحلیل روزانه جهانی مس – سه شنبه 31 شهریور ۱۴۰۵
نبض بازار جهانی؛ فشار تاریخی کمبود کنسانتره و سقوط بیسابقه کارمزدهای ذوب
بنیادیترین رویداد جاری در بازارهای بینالمللی، شکاف عمیق میان تولید ماده معدنی و ظرفیتهای فرآوری است که منجر به سقوط آزاد کارمزدهای تصفیه و ذوب (TC/RC) به محدودههای منفی شده است. کارخانههای ذوب، بهویژه در چین که نیمی از کاتد جهان را تأمین میکنند، برای تضمین خوراک خطوط خود حاضر به پرداخت هزینههای مازاد شدهاند که این امر حاشیه سود آنها را به شدت فشرده و برخی از واحدها را ناگزیر به کاهش نرخ تولید یا انجام تعمیرات پیش از موعد کرده است. تداوم این وضعیت بیانگر آن است که کمبود کنسانتره به کاتد پالایششده نیز سرایت خواهد کرد و عرضه بازار مصرف نهایی را منقبضتر میسازد.
پیشرانهای تقاضای جهانی؛ تلاقی برقیسازی و جهش مراکز داده هوش مصنوعی
تقاضای مس دیگر تنها وابسته به بخش ساختمان و زیرساختهای سنتی نیست، بلکه موتورهای محرک جدیدی نظیر خودروهای برقی، مزارع خورشیدی و بادی، توسعه شبکههای فوقتوزیع و رشد پرشتاب مراکز داده ناشی از انقلاب هوش مصنوعی وارد میدان شدهاند. تجهیز هر مگاوات ظرفیت پردازش داده و زیرساختهای برودتی وابسته به آن، نیازمند دهها تن مس است. این تقاضای ساختاری و انعطافناپذیر سبب شده تا حتی در دورههای رکود موقت بخش ساختوساز چین یا فشارهای ناشی از سیاستهای انقباضی بهره در غرب، کفهای حمایتی مس در بازارهای بینالمللی قدرتمند بماند.
موانع سمت عرضه معدنی جهان؛ افت عیار، وقفههای ژئوپلیتیکی و افول معادن بزرگ
در سمت عرضه معادن، جهان با چالش جدی پیری کانسارهای بزرگ و افت متوسط عیار استخراج روبهرو است. کاهش راندمان در غولهای مس شیلی مانند التنiente، توقف فعالیت معدن کوبره پاناما، تعمیرات طولانیمدت در معدن گراسبرگ اندونزی و تصمیمات محدودکننده صادراتی در جمهوری دموکراتیک کنگو، نرخ رشد تولید معدنی مس دنیا را به کمتر از یک درصد محدود کرده است. فرآیند طولانی اخذ مجوزهای محیطزیستی و هزینههای چندمیلیارد دلاری برای احداث معادن جدید سبب شده که واکنش سمت عرضه به قیمتهای بالای مس، بهشدت کند و نیازمند پنج تا ده سال زمان باشد.
موقعیت مس در ایران؛ تکیه بر ذخایر عظیم کمربند متالوژنی ارومیه-دختر
ایران به لطف استقرار بر کمربند متالوژنی خاورمیانه و در اختیار داشتن مجموعههای کمنظیر پورفیری همچون سرچشمه، سونگون، میدوک و درهآلو، در زمره کشورهای طراز اول دارنده مس در جهان قرار دارد. در ماههای اخیر با بهروزرسانی اکتشافات، حجم منابع زمینشناسی کشور با رشد قابلتوجهی از مرز ۲.۳ میلیارد تن عبور کرده است. همچنین برنامهریزیهای کلان صنعتی با هدف دستیابی به تولید سالانه ۳.۲ میلیون تن کنسانتره و ۷۰۰ هزار تن کاتد در دست پیگیری است که میتواند در صورت رفع موانع اجرایی، ایران را به یکی از تأمینکنندگان محوری منطقه و جهان تبدیل کند.
ناترازی انرژی؛ گلوگاه عملیاتی و ریسک حیاتی صنایع مس کشور
جدیترین تهدید پیش روی زنجیره مس ایران، قطعیهای مکرر برق در فصل تابستان و محدودیتهای تأمین گاز در فصل سرد سال است. ماهیت پیوسته و حساس کورههای ذوب فلش، واحدهای فلوتاسیون و سلولهای الکتروریفاینری به هیچ عنوان تابآوری توقفهای ناگهانی یا افت ولتاژ را ندارد؛ چراکه هر توقف ناخواسته نه تنها به تجهیزات نسوز و مکانیکی آسیب میزند، بلکه بازیابی خط را با هزینههای گزاف روبهرو میسازد. از این رو، ورود شتابان شرکتهای بزرگ معدنی به احداث نیروگاههای خورشیدی بزرگمقیاس و واحدهای سیکل ترکیبی اختصاصی، از یک پروژه جانبی به شرط بقای تولید بدل شده است.
افزایش عمق معادن، فرسودگی ماشینآلات و جهش بهای تمامشده
با گذشت دههها از استخراج روباز در معادن بزرگ کشور، پیتهای معدنی عمیقتر شده و به تبع آن، نسبت باطلهبرداری به ماده معدنی و مسافت حمل سنگین کانسنگ افزایش یافته است. در این فضا، فرسودگی ناوگان ماشینآلات سنگین معدنی نظیر دامپتراکها و شاولها، کمبود لاستیکهای فوقسنگین و قطعات یدکی باکیفیت به دلیل موانع تجاری، هزینه تمامشده استخراج هر تن سنگ را صعودی کرده است. مدیریت بهرهوری، نوسازی ناوگان استخراج و بهکارگیری سامانههای هوشمند پایش و دیسپچینگ، راهکار غیرقابل چشمپوشی برای مهار هزینهها در بالادست است.
تکمیل زنجیره ارزش؛ ضرورت خروج از خامفروشی کاتد و پیوند با صنایع پاییندستی
عرضه مس در قالب کاتد، هرچند یک محصول نهایی متالورژیکی به حساب میآید، اما در واقع آغاز زنجیره ارزش کالاهای پیشرفته است. هدایت کاتد به صنایع پاییندستی مانند کارخانههای مفتول، سیم و کابل مسی، لولههای بدون درز، فویلهای الکترونیکی و انواع آلیاژهای برنجی و برنزی، ارزش افزوده صنعت مس را چند برابر میکند. پیوند میان صنایع مادر و تولیدکنندگان پاییندستی از طریق فرمولهای قیمتگذاری شفاف در بورس کالا و تأمین تسهیلات صادراتی، حلقه مفقودهای است که میتواند از خروج ارزش افزوده به خارج از مرزها جلوگیری کند.
اکتشافات عمیق و نقش کلیدی سرمایهگذاری بخش خصوصی متخصص
دوران کشف آسان ذخایر سطحی مس به پایان رسیده و تداوم تولید در دهههای آینده، مستلزم اکتشاف ذخایر پنهان و کور در اعماق زمین با روشهای پیشرفته ژئوفیزیک هوابرد و ژئوشیمی ایزوتوپی است. برای دستیابی به اهداف سند چشمانداز، تسهیل ورود شرکتهای اکتشافی چابک و بخش خصوصی به پهنههای معدنی کویر مرکزی، شرق و جنوب شرق کشور حیاتی است تا با ریسکپذیری بالاتر و سرعت بیشتر، کانسارهای رگهای و پورفیری کوچک و متوسط جدید را کشف و به چرخه تولید کشور اضافه کنند.
چشمانداز و پیشنهاد سیاستی؛ ساختن سپر دفاعی در برابر چرخههای اقتصادی
همگرایی افزایش تقاضای سبز و هوش مصنوعی در جهان با مزیت منابع غنی در ایران، فرصتی طلایی پیش روی صنعت مس نهاده است؛ اما بهرهگیری از این موج اقتصادی نیازمند سیاستگذاری چندوجهی است. تأمین پایدار انرژی از طریق انرژیهای تجدیدپذیر، نوسازی ناوگان استخراج، ثبات مقررات صادراتی و جلوگیری از مداخلههای قیمتی دستوری در بورس، ستونهای اصلی توسعه پایدار این صنعت به شمار میروند تا مس ایران نه صرفاً یک منبع خام دلاری، بلکه پیشران توسعه صنعتی و اشتغال پایدار در اقتصاد ملی باشد.