به گزارش عیار معدن:
تحلیل روزانه جهانی مس – دوشنبه 6 مهر ۱۴۰۵
مس در سال ۲۰۲۶ به یکی از پرنوسان‌ترین بازارهای فلزات پایه تبدیل شده است. قیمت‌های بالا، نگرانی از اختلال در عرضه معادن و رقابت بر سر دسترسی به کنسانتره، در کنار چشم‌انداز بلندمدت رشد مصرف، بازار را تقویت کرده‌اند. با این حال، قیمت روزانه به‌تنهایی تصویر کاملی از بازار نمی‌دهد: پیش‌بینی آوریل گروه مطالعات بین‌المللی مس از مازاد عرضه مس تصفیه‌شده در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ حکایت دارد. این تفاوت میان قیمت قوی و پیش‌بینی مازاد، نشان می‌دهد که بازار هم‌زمان تحت تأثیر انتظارات بلندمدت، اختلال‌های کوتاه‌مدت و جابه‌جایی موجودی‌ها قرار دارد.
قیمت روز و وضعیت بازار جهانی
بر پایه آخرین قیمت قطعی در دسترس، قیمت نقدی تسویه مس در بورس فلزات لندن در جمعه ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ به ۱۴٬۷۴۰ دلار برای هر تن رسید. قیمت قرارداد سه‌ماهه ۱۴٬۶۴۷ دلار بود و موجودی ثبت‌شده انبارهای LME به ۲۵۱٬۵۰۰ تن می‌رسید. چون در زمان تهیه این گزارش معاملات روز دوشنبه ۲۸ سپتامبر هنوز پایان نیافته بود، این ارقام آخرین قیمت نهایی قابل استنادند و نباید به‌عنوان قیمت بسته‌شدن امروز معرفی شوند. قیمت نهایی روز جاری پس از پایان معاملات لندن مشخص می‌شود.
قیمت نقدی بالاتر از قرارداد سه‌ماهه بود؛ وضعیتی که معمولاً از تنگی عرضه در کوتاه‌مدت یا تقاضا برای تحویل فوری حکایت دارد. با این حال، یک روز یا حتی یک هفته قیمت‌گذاری، برای نتیجه‌گیری قطعی درباره کمبود جهانی کافی نیست. موجودی‌های بورس‌های مختلف، جریان فلز میان مناطق و وضعیت تحویل فیزیکی نیز باید بررسی شود. موجودی ثبت‌شده در یک بورس نماینده کل ذخایر موجود در بازار نیست.
مس در ماه‌های اخیر در سطوح بسیار بالا معامله شده و طی سپتامبر نیز به محدوده‌های نزدیک رکورد رسیده است. در گزارش‌های بازار، برای ۱۰ سپتامبر قیمت ۱۴٬۸۷۵ دلار به‌عنوان رکوردی تازه مطرح شده؛ اما گزارش‌ها درباره رکوردهای لحظه‌ای و قیمت‌های نهایی روزانه یکسان نیستند. ازاین‌رو، این رقم را باید با قید «گزارش‌شده» نقل کرد و آن را با قیمت رسمی تسویه روزانه یکی ندانست.
چرا بازار گران مانده است؟
مهم‌ترین عامل تقویت قیمت، شکنندگی عرضه معدنی است. تولید مس به شمار محدودی از معادن بزرگ وابسته است و اختلال عملیاتی، حادثه، اختلاف کارگری یا افت عیار سنگ معدن می‌تواند در کوتاه‌مدت بر عرضه کنسانتره اثر بگذارد. گزارش‌های بازار در سپتامبر از تعطیلی موقت معدن اسکوندیدا در شیلی پس از حادثه مرگبار و هم‌زمانی آن با مذاکرات کارگری خبر داده‌اند. اسکوندیدا یکی از مهم‌ترین معادن مس جهان است؛ بنابراین هر اختلالی در آن می‌تواند بر انتظارات معامله‌گران اثر بگذارد، حتی پیش از آنکه میزان کاهش تولید به‌طور کامل روشن شود.
در سمت فرآوری نیز فشار بر ذوب‌کنندگان اهمیت دارد. وقتی کنسانتره کافی در دسترس نباشد، رقابت میان کارخانه‌های ذوب بالا می‌رود و شرایط تجاری خرید کنسانتره سخت‌تر می‌شود. این وضعیت می‌تواند حاشیه سود ذوب و پالایش را کاهش دهد، حتی اگر قیمت خود فلز بالا باشد. بنابراین افزایش قیمت مس الزاماً به معنای بهبود وضعیت همه حلقه‌های زنجیره نیست؛ معدن‌کار، ذوب‌کننده، پالایشگر و مصرف‌کننده ممکن است از تغییر قیمت اثرهای متفاوتی بگیرند.
عامل دیگر، سیاست تجاری و تفاوت سطح موجودی در مناطق مختلف است. گزارش‌های بازار از رشد موجودی مس در انبارهای آمریکا و کاهش موجودی بورس شانگهای در مقاطعی از سال خبر داده‌اند. چنین واگرایی‌ای می‌تواند بر قیمت‌های منطقه‌ای و هزینه انتقال فلز اثر بگذارد. با این حال، موجودی‌های گزارش‌شده در بازارهای بورسی را نباید مستقیماً با کمبود یا وفور جهانی برابر دانست؛ بخشی از فلز ممکن است خارج از انبارهای ثبت‌شده نگهداری شود یا در مسیر حمل باشد.
پیش‌بینی عرضه و تقاضا یکدست نیست
آخرین پیش‌بینی شناخته‌شده گروه مطالعات بین‌المللی مس که در این بررسی پیدا شد، مربوط به آوریل ۲۰۲۶ است. ICSG برای مس تصفیه‌شده در سال ۲۰۲۶ مازاد ۹۶ هزار تنی و برای سال ۲۰۲۷ مازاد ۳۷۷ هزار تنی پیش‌بینی کرده است. این سازمان رشد تولید مس تصفیه‌شده را برای ۲۰۲۶ حدود ۰٫۴ درصد و برای ۲۰۲۷ حدود ۳ درصد برآورد کرده است. برای مصرف نیز رشد ۱٫۶ درصدی در ۲۰۲۶ و ۲ درصدی در ۲۰۲۷ گزارش شده است.
این برآورد با پیش‌بینی‌های قبلی که از کسری عرضه در ۲۰۲۶ سخن می‌گفتند تفاوت دارد. تغییر جهت پیش‌بینی نشان می‌دهد که محاسبه تراز بازار به فرض‌های مربوط به تولید، مصرف، بازیافت و راه‌اندازی ظرفیت‌های جدید حساس است. از طرف دیگر، پیش‌بینی مازاد سالانه به معنای نبود کمبود در همه مناطق یا همه مقاطع سال نیست. بازار می‌تواند در مجموع مازاد داشته باشد، اما به‌دلیل اختلال‌های مقطعی، محدودیت حمل‌ونقل یا توزیع نامتوازن موجودی‌ها، همچنان شاهد جهش قیمت و کمبود موضعی باشد.
چشم‌انداز بلندمدت همچنان با افزایش مصرف برق، توسعه شبکه‌ها، خودروهای برقی، انرژی‌های تجدیدپذیر و مراکز داده پیوند خورده است. این بخش‌ها برای کابل، موتور، ترانسفورماتور و تجهیزات انتقال برق به مس نیاز دارند. در سوی عرضه، توسعه معدن جدید زمان‌بر و سرمایه‌بر است و افت عیار بسیاری از ذخایر قدیمی می‌تواند افزایش تولید را دشوارتر کند. این عوامل از قیمت در افق بلندمدت پشتیبانی می‌کنند، اما زمان‌بندی و شدت اثرشان نامطمئن است و نباید جای داده‌های جاری بازار را بگیرد.
تصویر صنعت مس ایران
صنعت مس ایران بر استخراج، تولید کنسانتره و فرآوری متمرکز است و شرکت ملی صنایع مس ایران بازیگر اصلی این زنجیره به شمار می‌رود. آخرین آمار تولید قابل اتکایی که در منابع بررسی‌شده به‌دست آمد، مربوط به شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ است: تولید کنسانتره مس ۷۷۲ هزار و ۴۹۶ تن اعلام شد که نسبت به دوره مشابه سال قبل حدود ۱۹ درصد رشد داشت. تولید کاتد نیز ۱۳۶ هزار و ۶۱۱ تن گزارش شد. این داده‌ها نشان‌دهنده عملکرد همان دوره‌اند و نباید به‌عنوان آمار سال کامل ۱۴۰۴ یا عملکرد سال ۱۴۰۵ نقل شوند.
در سال ۱۴۰۵، خبرهای در دسترس بیشتر درباره پیشرفت پروژه‌ها بوده‌اند تا آمار نهایی تولید. پروژه هیپ‌لیچینگ سونگون با پیشرفت فیزیکی ۸۶٫۸۲ درصد گزارش شده و هدف آن تولید سالانه سه‌هزار تن کاتد است. این پروژه با طرح دیگری در سونگون که پیشرفت بیش از ۶۶ درصدی برای آن اعلام شده، یکی نیست؛ بنابراین درصدهای پیشرفت را نباید با هم خلط کرد. درباره فاز سوم تغلیظ سونگون نیز خبرهایی از ادامه عملیات اجرایی منتشر شده است. اهمیت این طرح‌ها در آن است که افزایش ظرفیت فرآوری می‌تواند بخشی از مواد معدنی را به محصولات با ارزش افزوده بالاتر تبدیل کند، اما تحقق اثر اقتصادی آنها به تکمیل، تأمین انرژی، راه‌اندازی پایدار و دسترسی به بازار فروش وابسته است.
برای سال ۱۴۰۵ هدف تولید کنسانتره بیش از ۸۳۷ هزار تن در گزارش‌های داخلی مطرح شده است، اما در منابع بازیابی‌شده آمار نهایی و تأییدشده عملکرد سال ۱۴۰۵ وجود نداشت. همچنین عددهای بلندمدتی مانند افزایش ظرفیت کاتد کشور به یک میلیون تن در سال، هدف یا افق توسعه‌اند و نباید با ظرفیت بالفعل یا تولید جاری برابر گرفته شوند. دستیابی به این اهداف به تکمیل پروژه‌های معدن و کارخانه، زیرساخت برق و آب، تأمین مالی، فناوری و پایداری خوراک وابسته است.
قیمت جهانی چه معنایی برای ایران دارد؟
قیمت ۱۴٬۷۴۰ دلار برای هر تن، شاخصی از ارزش جهانی فلز است؛ قیمت فروش داخلی ایران را به‌تنهایی تعیین نمی‌کند. در بازار داخلی، نرخ ارز، شیوه عرضه، هزینه حمل و بیمه، کیفیت محصول، عوارض و مالیات و سازوکار قیمت‌گذاری نیز مؤثرند. تبدیل مکانیکی قیمت جهانی به تومان، بدون مشخص‌کردن نرخ ارز و هزینه‌های مربوط، می‌تواند عددی گمراه‌کننده بسازد. به همین دلیل در این گزارش نرخ تومانی قطعی برای هر تن مس ارائه نمی‌شود.
برای تولیدکنندگان ایرانی، قیمت‌های بالا فرصت افزایش درآمد ارزی و جذابیت صادراتی ایجاد می‌کند؛ اما این فرصت به میزان محصول قابل فروش، هزینه تولید، امکان حمل‌ونقل و شرایط فروش بستگی دارد. برای صنایع پایین‌دستی، از جمله سیم و کابل، تجهیزات برق و قطعات، رشد قیمت به معنای افزایش نیاز سرمایه در گردش و احتمال فشار بر هزینه تولید است. اگر انتقال افزایش هزینه به خریدار نهایی دشوار باشد، حاشیه سود این صنایع کاهش می‌یابد.
مسئله مهم‌تر برای ایران، عبور از توسعه ظرفیت اسمی به تولید پایدار و ارزش افزوده واقعی است. افزایش کنسانتره یا کاتد زمانی به تقویت پایدار درآمد و اشتغال منجر می‌شود که معدن، کارخانه، زیرساخت انرژی، حمل‌ونقل و بازار فروش هم‌زمان رشد کنند. محدودیت برق و آب، تأخیر در پروژه‌ها و دشواری تأمین تجهیزات می‌تواند فاصله میان هدف برنامه‌ای و تولید واقعی را افزایش دهد. رشد قیمت جهانی این مشکلات را خودبه‌خود برطرف نمی‌کند.
جمع‌بندی تحلیلی
بازار مس در پایان سپتامبر ۲۰۲۶ در سطح بالایی قرار دارد و نگرانی از اختلال عرضه، شرایط فشرده بازار کنسانتره و چشم‌انداز رشد مصرف برق و زیرساخت از قیمت حمایت می‌کند. در برابر این عوامل، پیش‌بینی آوریل ICSG از مازاد مس تصفیه‌شده در ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ قرار دارد؛ ازاین‌رو نمی‌توان تنها با اتکا به قیمت‌های بالا، از کمبود قطعی و پایدار جهانی سخن گفت. برای ایران، فرصت اصلی در استفاده از ظرفیت معدنی و تکمیل زنجیره فرآوری است، اما ارزیابی دقیق سال جاری به انتشار آمار رسمی تولید و فروش ۱۴۰۵ نیاز دارد.