به گزارش عیار معدن، افزایش بیش از ۱۲۰درصدی قیمت طلا در پنج سال گذشته تحت تاثیر بی‌ثباتی‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در تجارت بین‌المللی سودآوری استخراج این فلز را به میزان قابل‌توجهی افزایش داده است.آندرس سانتانا، مدیر ارشد مقابله با جنگل‌زدایی غیرقانونی در سازمان حفاظت از آمازون معتقد است افزایش قیمت طلا، انگیزه اقتصادی قدرتمندی برای توسعه فعالیت‌های معدنی ایجاد کرده و استخراج از مناطق دورافتاده و حساس زیست‌محیطی را نیز سودآورتر می‌کند.
همزمان شبکه‌های سازمان‌یافته تبهکاری با تامین مالی عملیات استخراج غیرقانونی حضور خود را در این بخش گسترش دادند.به گفته فعالان محیط‌زیست، بخش قابل‌توجهی از استخراج غیرقانونی طلا در مقیاس کوچک برخلاف تصور رایج توسط معدنکاران مستقل و سنتی انجام نمی‌شود بلکه شبکه‌هایی با سرمایه‌گذاری گسترده، تجهیزات مکانیزه و ارتباطات سیاسی در آن نقش دارند.
براساس نخستین گزارش سامانه پایش معدنکاری آمازون (Amazon Mining Watch) تنها در سه‌ماهه پایانی سال۲۰۲۵ حدود ۶هزارهکتار جنگل‌زدایی جدید مرتبط با فعالیت‌های معدنی در حوضه آمازون شناسایی شده است. این سامانه با استفاده از هوش مصنوعی و تصاویر ماهواره‌ای آثار فعالیت‌های استخراجی را در ۹کشور منطقه آمازون بررسی می‌کند. در تازه‌ترین گزارش تکمیلی این سامانه، وسعت مناطق جدید تحت تاثیر معدنکاری طلا در نیمه نخست سال۲۰۲۶ حدود ۳۶هزارهکتار اعلام شده است.
برزیل با ۱۲هزارو۷۰۰هکتار، پرو با ۸هزار و ۱۰۰ هکتار و گویان با ۷هزار و ۷۰۰ هکتار، بیشترین گسترش مناطق معدنکاری را در این دوره ثبت کردند. حدود ۳۰درصد از گسترش ثبت‌شده در نیمه نخست سال۲۰۲۶ در مناطق حفاظت‌شده و ۱۵درصد در سرزمین‌های متعلق به جوامع بومی رخ داده است. نتایج پایش‌ها نشان می‌دهد که حتی در مناطقی که پیشتر با اقدامات دولتی فعالیت‌های استخراجی کاهش یافته بود معدنکاری بار دیگر گسترش پیدا کرده است.
غنا یکی از کشورهایی بوده که با پیامدهای گسترده استخراج غیرقانونی طلا مواجه شده است. دولت پیشین این کشور در سال۲۰۲۲ مقرراتی را تصویب کرد که امکان صدور مجوز معدنکاری در بخش بزرگی از ذخیره‌گاه‌های جنگلی را فراهم می‌کرد. این مقررات در دسامبر۲۰۲۵ لغو شد اما فعالان محیط‌زیست معتقدند فعالیت‌های غیرقانونی همچنان به تخریب جنگل‌ها ادامه می‌دهند. براساس یکی از مطالعات مورد اشاره رویترز، در یکی از ذخیره‌گاه‌های جنگلی غنا همزمان با افزایش ۱۹برابری فعالیت‌های معدنی پوشش جنگلی ۹/5درصد کاهش یافته است. پیامدهای این فعالیت‌ها به جنگل‌زدایی محدود نمی‌شود. استفاده از جیوه و سیانور در فرآوری طلا موجب آلودگی منابع آب و زنجیره غذایی شده و سلامت ساکنان مناطق پایین‌دست معادن را تهدید می‌کند. گزارش رویترز از روند رو به افزایش تبدیل مزارع کاکائو به محل استخراج طلا در غنا خبر می‌دهد زیرا برخی کشاورزان در شرایط کاهش صرفه اقتصادی کشاورزی به فعالیت‌های معدنی روی آوردند.
یکی از مهم‌ترین مشکلات مقابله با استخراج غیرقانونی طلا دشواری شناسایی منشا این فلز در زنجیره تامین جهانی است.به گفته نیل‌هاربی، مدیر ارشد فنی انجمن بازار شمش لندن (LBMA) طلای استخراج‌شده از منابع غیرقانونی ممکن است پس از ذوب مجدد با عنوان طلای بازیافتی وارد زنجیره عرضه شود؛ فرآیندی که شناسایی منشا واقعی آن را دشوار می‌کند. براساس گزارش رویترز، استخراج سنتی و مقیاس کوچک تا ۲۰درصد از تولید جهانی طلا را تشکیل می‌دهد. البته تمامی فعالیت‌های این بخش غیرقانونی نیستند. درمقابل طلای بازیافتی تا حدود ۵۰ درصد بازار طلا را تشکیل می‌دهد و همین موضوع امکان پنهان شدن طلای دارای منشا غیرقانونی در جریان بازیافت را به یکی از نگرانی‌های فعالان بازار تبدیل کرده است.شورای جهانی طلا و انجمن بازار شمش لندن برای افزایش شفافیت زنجیره تامین برنامه‌ای با عنوان یکپارچگی شمش طلا(Gold Bar Integrity) را توسعه دادند که از فناوری بلاکچین برای ردیابی دیجیتال طلا استفاده می‌کند.به گفته‌هاربی، این برنامه حدود ۹۰درصد طلای تولیدشده از معادن صنعتی به‌استثنای روسیه را پوشش می‌دهد اما تنها بخش کوچکی از طلای تولیدشده در معادن سنتی و مقیاس کوچک تحت پوشش آن قرار دارد.
کارشناسان معتقدند ممنوعیت فعالیت‌های غیرقانونی بدون رسیدگی به عوامل اقتصادی و اجتماعی گسترش آن، به‌تنهایی نمی‌تواند راهکاری پایدار باشد. ویکتوار ژیرار، استاد دانشگاه نووا در لیسبون تاکید می‌کند که میلیون‌ها نفر برای تامین معیشت خود به فعالیت‌های معدنی وابسته هستند و نبود فرصت‌های اقتصادی جایگزین مقابله با استخراج غیرقانونی را دشوار می‌کند. ازاین‌رو اقداماتی مانند رسمی‌سازی معدنکاری سنتی، آموزش معدنکاران، افزایش سهم جوامع محلی از منافع استخراج، توسعه بیمه محصولات کشاورزی و تسهیل دسترسی کشاورزان به تسهیلات مالی از جمله راهکارهای پیشنهادی کارشناسان است.شورای جهانی طلا نیز بر ضرورت ایجاد مسیرهای قانونی برای ورود طلای تولیدشده در معادن سنتی و مقیاس کوچک به بازارهای رسمی تاکید دارد.
گسترش استخراج غیرقانونی در شرایط افزایش قیمت جهانی طلا توجه به منشا تولید این فلز و مسوولیت‌پذیری زیست‌محیطی در زنجیره تامین را پررنگ‌تر کرده است. فعالان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که بدون استانداردهای بین‌المللی موثر برای ردیابی منشا طلا و جلوگیری از ورود تولیدات غیرقانونی به بازارهای رسمی تقاضای جهانی همچنان می‌تواند به تخریب جنگل‌ها، آلودگی منابع طبیعی و گسترش فعالیت شبکه‌های غیرقانونی دامن بزند.