به گزارش عیار معدن:
تحلیل روزانه جهانی طلا – دوشنبه 30 شهریور ۱۴۰۵
بازار جهانی طلا در معاملات امروز (پایان تابستان ۲۰۲۶) در محدوده ۴,۳۶۰ تا ۴,۳۹۰ دلار به ازای هر اونس در حال تثبیت است. با وجود فاصله گرفتن قیمتها از سقف تاریخی اوایل سال جاری (کانال ۵,۵۰۰ تا ۵,۶۰۰ دلار در ژانویه ۲۰۲۶)، این سطح قیمتی همچنان حاشیه سود کمسابقهای برای استخراجکنندگان طلا به همراه دارد؛ هرچند موتور رشد معادن در سراسر دنیا با شتابگیری بیسابقه هزینهها و محدودیتهای عملیاتی مواجه شده است. این شرایط، برای جامعه معدنی و صنعتی ایران، دربردارنده پیامها و فرصتهای فوری جهت اصلاح زنجیره ارزش است.
۱. دماسنج بازار جهانی طلا و نبض شرکتهای معدنی
بر اساس تازهترین دادههای شورای جهانی طلا (WGC) و آمارهای نیمه اول سال ۲۰۲۶، بازار طلا در یک دوره گذار میان «رشد بیسابقه تولید» و «فشار سنگین هزینههای سربار» قرار گرفته است:
تولید و عرضه معدنی: تولید معادن جهان در نیمه نخست ۲۰۲۶ با رشد حدود ۳ درصدی به ۱,۸۶۷ تن رسیده و سهماهه دوم با ۹۶۶ تن، رکورد فصلی تولید معدنی را از سال ۲۰۰۰ تاکنون ثبت کرده است. با این حال، تحلیلگران صنعتی هشدار میدهند این اوج تولید به دلیل کمبود کانسارهای جدید و تمرکز صرف بر استخراج بخشهای دردسترس معادن فعلی، به زودی به سقف نهایی خود (Peak Gold) خواهد رسید.
جهش هزینههای نهایی (AISC): گزارشهای رسمی نشان میدهد هزینه پایدار تمامشده تولید طلا (AISC) در سطح جهانی برای بیستوهشتمین فصل پیاپی افزایش یافته و میانگین آن به مرز ۱,۷۸۰ تا ۱,۹۰۰ دلار بر اونس رسیده است. محرکهای اصلی این تورم عملیاتی، افزایش سوخت، گران شدن ماشینآلات سنگین، و از همه مهمتر افزایش مقیاسی بهره مالکانه (Royalty) از سوی دولتها به دنبال قیمتهای بالای طلا بوده است.
عملکرد بازیگران بزرگ: شرکتهای پیشرو نظیر نیومونت (Newmont) و بریکگلد (Barrick) علیرغم کاهش اندک حجم تولید سالانه، جریانهای نقدینگی آزاد و سودآوری تاریخی به ثبت رساندهاند. با این حال، راهبرد آنها از توسعه اکتشافات اولیه (Greenfield) به سمت ادغامها و خرید پروژههای آماده متمرکز شده تا ریسکهای سرمایهگذاری را مهار کنند.
تغییر جهت تقاضای نهادی: بانکهای مرکزی با وجود تعدیل کوتاهمدت، در سهماهه دوم ۲۰۲۶ مجدداً خریدهای سنگینی ثبت کردند (با پیشتازی لهستان، چین و ازبکستان). از سوی دیگر، صندوقهای ETF طلا پس از خروجهای مقطعی، در هفتههای اخیر با ورود مجدد سرمایههای نهادی مواجه شدهاند که مانع از سقوط قیمت به زیر کانال ۴,۳۰۰ دلار میشود.
۲. واقعیتهای میدانی زنجیره طلا در ایران
در داخل کشور، تحولات طلا همپای بازارهای جهانی و متغیرهای ارزی اهمیت مضاعفی یافته است. ذخیره قطعی طلای کشور بین ۲۵۰ تا ۲۷۰ تن و ذخایر شناساییشده بیش از ۸۰۰ تن برآورد میشود، اما ساختار عملیاتی با موانع جدی روبهرو است:
شکاف ظرفیت اسمی و واقعی: تولید سالانه شمش طلا در ایران کماکان در محدوده ۱۲ تن در سال نوسان میکند؛ در حالی که مجموع ظرفیت اسمی کارخانجات فرآوری ایجادشده به مرز ۲۰ تن میرسد. هدفگذاری برنامه هفتم توسعه برای رسیدن به ۲۵ تن شمش، نشاندهنده نیاز به دو برابر شدن بازده فعلی است.
وضعیت کانونهای طلای کشور:
– زرشوران (تکاب): به عنوان بزرگترین مجتمع طلایی دولتی، کانون برنامههای توسعهای است. با وجود رکوردهای عملیاتی در برخی ماهها، چالش تاریخی طلای دیرگداز (سولفیدی و آرسنیکدار) و عدم دستیابی پایدار به راندمان متالورژیکی اسمی، اصلیترین گلوگاه آن به شمار میرود.
– ساریگونی و آقدره: پایداری تولید طلای کشور عمدتاً به کارخانجات این دو مجموعه وابسته است که با تکیه بر مدارهای لیچینگ فعالاند، اما ورود به سنگهای سختتر و اعماق بیشتر، نیازمند تغییر الگوی سنگشکنی و مصرف انرژی بالاتر است.
– قطبهای نوظهور در شرق و جنوب شرق: محدودههای اکتشافی و معادن فعال در خراسان جنوبی (کانسارهای پورفیری و اپیترمال طلا-مس مانند شادان) و ظرفیتهای طلا-مس تفتان در سیستانوبلوچستان، نشاندهنده تغییر ژئوپلیتیک معدنی طلا به سمت پهنههای خاوری کشور است.
۳. سه تنگنای استراتژیک معدنکاران داخلی
اگر قیمتهای بالای جهانی موتور محرک اقتصاد طلا در دنیاست، در ایران سه متغیر مانع از اثرگذاری کامل این رونق بر ارتقای تولید شده است:
۱. ناترازی عمیق انرژی: فرآیندهای متالورژیکی طلا، از آسیاکنی و هوادهی تا الکترووینیگ و ذوب نهایی، فرایندهایی پیوستهاند. خاموشیهای مکرر خطوط برق در تابستان و افت فشار گاز در زمستان، تعادل شیمیایی ستونهای کربن و مدارهای سیانوراسیون را برهم زده و راندمان متالورژیکی را به شدت افت میدهد.
۲. فرسودگی خطوط انتقال و ماشینآلات: متوسط عمر ماشینآلات معدنی در پیتهای روباز کشور بالای ۱۵ سال است. هزینه بالای استهلاک، کمبود لاستیک فوقسنگین و قطعات یدکی، بهای تمامشده باطلهبرداری (Strip Ratio) را در معادن طلای کمعیار غیرقابل توجیه کرده است.
۳. تنگنای واردات معرفهای خاص:دسترسی به کربن فعال گرید طلا، مواد بازدارنده، فلوکولانتها و قطعات ضدسایش ابزار دقیق به دلیل تحریمها و نوسانات ارزی به کندی و با هزینههای گزاف واسطهای انجام میشود.
راهکارهای پیشرو برای سیاستگذار و بنگاهها
برای جلوگیری از درجا زدن در سطح تولید ۱۲ تن و همراستایی با ارزش جهانی فلز زرد، اقدامات فوری زیر الزامی است:
تسهیل تأمین مالی از مسیر گواهی سپرده طلا: فعالسازی ابزارهای بورسی شمش طلا به منظور تجهیز منابع خرد مردمی و هدایت آن به پروژههای نیمهتمام توسعهای کارخانجات.
توسعه واحدهای خودتأمین انرژی: الزام و حمایت از مجتمعهای بزرگ طلا جهت ایجاد نیروگاههای خورشیدی اختصاصی در مجاورت کارخانجات برای مهار توقف خطوط فرآوری.
تغییر پارادایم از طلای اکسیدی به سولفیدی: سرمایهگذاری مشترک کنسرسیومهای معدنی روی فناوریهای بیواکسیداسیون (Bio-oxidation) و اتوکلاو جهت استحصال ذخایر مقاوم و کمپلکس که عمده ذخایر بکر کشور را تشکیل میدهند.