به گزارش عیار معدن، اتحادیه اروپا در تیرماه سال جاری با اجرای سیاست جدید واردات فولاد عملا دیوار بلندتری دربرابر واردات فولاد خارجی ایجاد کرده است؛ تصمیمی که با کاهش محسوس سهمیه واردات بدون تعرفه و اعمال تعرفه ۵۰درصدی بر واردات خارج از سهمیه نشانهای روشن از تشدید سیاستهای حمایتگرایانه در بازار جهانی فولاد بهشمار میرود. هدف بروکسل حمایت از فولادسازان اروپایی دربرابر مازاد ظرفیت جهانی بهویژه ظرفیت مازاد چین و جلوگیری از انحراف فولادی است که بهدلیل تعرفههای سنگین آمریکا ممکن است راهی بازار اروپا شود. با این حال هزینه این سیاست تنها متوجه چین نیست بلکه بسیاری از شرکای تجاری اروپا از کرهجنوبی و ژاپن گرفته تا استرالیا، برزیل، بریتانیا و بهویژه ترکیه تحت فشار محدودیتهای جدید قرار گرفتند.
امروز ترکیه یکیاز آسیبپذیرترین بازیگران این معادله است. کاهش سقف واردات بدون تعرفه و اعمال تعرفه ۵۰درصدی پساز پرشدن سهمیه میتواند بخش قابلتوجهی از صادرات فولاد این کشور بهاروپا را تحت تاثیر قرار دهد. برآوردها نشان میدهد صادرات ترکیه بهاتحادیه اروپا ممکن است حدود ۵/۳میلیونتن کاهش یابد و نزدیک به۳میلیارد دلار درآمد صادراتی سالانه درمعرض خطر قرار گیرد. از آنجا که بازار اروپا بهدلیل نزدیکی جغرافیایی و مزیتهای لجستیکی یکیاز مقاصد مهم فولاد ترکیه است محدودشدن این مسیر میتواند صادرکنندگان ترک را بهسمت بازارهای جایگزین در خاورمیانه، شمال آفریقا و آسیا سوق دهد. همین مساله موضوع را برای ایران نیز مهم خواهد کرد. اگرچه مشکل اصلی فولاد ایران برای ورود بهبازار اروپا نه سهمیههای جدید بلکه تحریمها و محدودیتهای مالی و تجاری است اما کاهش دسترسی ترکیه و سایر صادرکنندگان بهاروپا میتواند بخشی از مازاد عرضه آنها را بهبازارهایی هدایت کند که فولاد ایران نیز در آنها حضور دارد. درنتیجه رقابت در بازارهای منطقهای میتواند شدیدتر شود. لازم بهذکر است که مقررات جدید اروپا از یک تناقض مهم نیز پرده برمیدارد. این مساله که اتحادیه اروپا ازیکسو بهدنبال حفظ روابط تجاری و همراهکردن شرکای خود در برابر فشارهای چین و آمریکاست و ازسویدیگر با محدودکردن واردات فولاد بههمان شرکا آسیب میزند. بهاین ترتیب بازار جهانی فولاد وارد مرحلهای شده که در آن سهمیه، تعرفه و انحراف تجارت بیش از گذشته مسیر صادرات کشورها را تعیین خواهد کرد.
کیوان جعفریطهرانی، کارشناس ارشد بازارهای جهانی فولاد دراینخصوص به «جهانصنعت» گفت: اتحادیه اروپا از تیرماه امسال(اول جولای۲۰۲۶) شرایط جدید و سختگیرانهتری را برای واردات فولاد بهاجرا گذاشته است؛ سیاستی که هدف اصلی آن حمایت از فولادسازان اروپایی در برابر مازاد ظرفیت جهانی بهویژه ظرفیت مازاد چین و پیامدهای تعرفههای سنگین آمریکا عنوان شده است.
او اظهار کرد: براساس مقررات جدید سهمیه واردات فولاد بدون تعرفه تقریبا بهنصف کاهش یافته و واردات خارج از سهمیه مشمول تعرفه ۵۰درصدی خواهد شد. این مقررات طیف گستردهای از صادرکنندگان فولاد بهبازار اروپا را دربرمیگیرد و همزمان باهدف جلوگیری از دورزدن محدودیتهای تجاری طراحی شده است.
کارشناس ارشد بازارهای جهانی فولاد تصریح کرد: یکی از دلایل اصلی این تصمیم بهسیاستهای تجاری آمریکا بازمیگردد. زمانی که آمریکا تعرفههای سنگینی بر فولاد وارداتی وضع میکند بخشی از فولادی که پیشتر امکان ورود بهبازار این کشور را داشت ممکن است بهسمت بازارهای دیگر از جمله اروپا منحرف شود. ازهمینرو بروکسل نگران است که بازار اروپا بهمقصد فولاد ارزان و مازاد جهان تبدیل شود. طهرانی گفت: از سوی دیگر اتحادیه اروپا معتقد است مازاد ظرفیت تولید چین و حمایتهای دولتی از این صنعت شرایط رقابت نابرابری را بهوجود آورده و بهصنعت فولاد اروپا آسیب زده است. پارلمان اروپا نیز در گزارشی در سال۲۰۲۶ موضوع مازاد ظرفیت صنعتی جهان را با تمرکز ویژه بر چین مورد بررسی قرار داده است.
جعفریطهرانی اظهار کرد: چالش اصلی این سیاست آن است که اتحادیه اروپا نمیتواند تنها چین را هدف قرار دهد و در عین حال قواعد تجاری خود را حفظ کند. بههمین دلیل محدودیتهای جدید بسیاری از شرکای تجاری اروپا را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
او گفت: برای نمونه کرهجنوبی در مذاکرات خود با اتحادیه اروپا در سال۲۰۲۶ بهطور مشخص موضوع محدودیتهای فولادی را مطرح کرده است. استرالیا، کرهجنوبی، ژاپن، برزیل و بریتانیا نیز از صادرکنندگان مهم فولاد بهاروپا هستند و کاهش سهمیه یا اعمال تعرفه ۵۰درصدی میتواند صادرات آنها را تحت فشار قرار دهد. همین موضوع سبب شده برخی متحدان و شرکای تجاری اروپا این سیاست را بیش از اندازه حمایتگرایانه یا Protectionist بدانند.
کارشناس ارشد بازارهای جهانی فولاد با اشاره بهنمایش تناقض اصلی سیاست اروپا گفت: اتحادیه اروپا از یک سو تلاش میکند در برابر چین و فشارهای تجاری آمریکا متحدان بیشتری در کنار خود داشته باشد اما از سوی دیگر با محدود کردن واردات فولاد، بهبخشی از همان متحدان آسیب اقتصادی وارد میکند.
او گفت: بهبیان دیگر اروپا میان دو هدف قرار گرفته است: نخست، حفاظت از صنعت و اشتغال اروپا و دوم حفظ تجارت آزاد و روابط مناسب با شرکای تجاری. این تنش بخشی از روند بزرگتر افزایش حمایتگرایی تجاری در جهان است. اتحادیه اروپا در سال۲۰۲۶ همزمان در حال فشار بر چین برای کاهش عدمتوازن تجاری است و حتی برای دستیابی به«پیشرفت ملموس» در مذاکرات تجاری با پکن تا پاییز مهلت تعیین کرده است.
طهرانی گفت: درهمینچارچوب عبارت «Brussels has sharply curbed steel imports» را باید اینگونه معنا کرد که اتحادیه اروپا بهشدت دسترسی فولاد وارداتی بهبازار اروپا را محدود کرده و نه اینکه بروکسل بهعنوان یک کشور یا اتحادیهای جداگانه چنین اقدامی انجام داده باشد.
کارشناس ارشد بازارهای جهانی فولاد اظهار داشت: باتوجهبه مقرراتی که از اول جولای۲۰۲۶ اجرایی شده اثر این تصمیم بر ترکیه بسیار جدیتر از چیزی است که در نگاه نخست بهنظر میرسد. ترکیه ازجمله کشورهایی است که بیشترین آسیب را از کاهش سهمیه واردات اروپا میبیند. اتحادیه اروپا سقف کل واردات فولاد بدون تعرفه را بهحدود ۳/۱۸میلیون تن در سال کاهش داده و واردات بالاتر از سهمیه را مشمول تعرفه ۵۰درصدی کرده است.
طهرانی گفت: براساس برآورد انجمن صادرکنندگان فولاد ترکیه صادرات فولاد این کشور بهاتحادیه اروپا در سال۲۰۲۵ حدود ۹/۷میلیونتن بوده و مقررات جدید میتواند صادرات ترکیه بهاروپا را حدود ۵/3میلیونتن کاهش دهد یعنی چیزی در حدود ۳میلیارد دلار درآمد صادراتی سالانه درمعرض خطر قرار دارد. بنابراین برای ترکیه موضوع تنها تعرفه بیشتر نیست بلکه مساله اصلی ازدستدادن بخشی از دسترسی بهبازار اروپاست.
کارشناس ارشد بازارهای جهانی فولاد ادامه داد: ترکیه از نظر جغرافیایی و لجستیکی وابستگی قابلتوجهی بهبازار اروپا دارد. فولاد این کشور در بازار اروپا رقیب مستقیم فولادسازان اروپایی است و در برخی محصولات نیز سهمیهها بسیار سریع پر میشوند.
او گفت: حتی در ماههای نخست اجرای سیستم جدید گزارشهایی درباره پرشدن سریع سهمیه برخی محصولات ترکیه ازجمله Cold-Rolled Coil منتشر شده است. درنتیجه یک صادرکننده ترک تا زمانی که Quota یا سهمیه باقی مانده باشد میتواند محصول خود را با تعرفه ترجیحی یا بدون تعرفه صادر کند اما پساز پرشدن سهمیه تعرفه ۵۰درصدی اعمال خواهد شد و درچنینشرایطی صادرات ممکن است دیگر از نظر اقتصادی رقابتی نباشد.
کارشناس ارشد بازارهای جهانی فولاد خاطرنشان کرد: پیچیدگی موضوع زمانی بیشتر میشود که اتحاد گمرکی ترکیه و اتحادیه اروپا را در نظر بگیریم. ترکیه و اتحادیه اروپا از سال۱۹۹۵ دارای اتحادیه گمرکی یا EU–Türkiye Customs Union هستند اما این اتحادیه گمرکی بهاین معنا نیست که تمام محدودیتهای تجاری برای فولاد ترکیه در همه شرایط ممنوع است.
او ادامه داد: اتحادیه اروپا استدلال میکند که مقررات جدید یکاقدام دفاع تجاری Trade-Defence Measure برای مقابله با مازاد ظرفیت جهانی فولاد Global Steel Overcapacity و انحراف تجارت بوده و جایگزین نظام قبلی اقدامات حفاظتی Safeguard شده است. شورای اتحادیه اروپا نیز صراحتا اعلام کرده هدف اینمقررات حفاظت از صنعت فولاد اروپا دربرابر آثار مازاد ظرفیت جهانی است. بنابراین ترکیه احتمالا نمیتواند صرفا با استناد بهاتحادیه گمرکی این محدودیتها را از میان بردارد.
کارشناس ارشد بازارهای جهانی فولاد خاطرنشان کرد: برای ایران شرایط کاملا متفاوت است. اثر تصمیم جدید اتحادیه اروپا برای ایران مستقیمتر و حتی سختتر است اما نه بهدلیل سهمیه جدید فولاد اروپا. ایران اساسا در شرایط عادی یک صادرکننده بزرگ فولاد بهبازار اتحادیه اروپا نیست زیرا تحریمهای اتحادیه اروپا علیه ایران تجارت فولاد و برخی محصولات فلزی را محدود کرده است. جعفری گفت: در اکتبر۲۰۲۵ انجمن فولاد اروپا(یوروفر) بر واردات ورق گرم عوارض وارداتی CVD معادل ۵/۵۷یورو بهازای هر تن وضع کرد و عملا صادرات از ایران بهاروپا دیگر مقرونبهصرفه نبوده است. با خروج دونالد ترامپ از برجام در دور نخست ریاستجمهوری او در مه۲۰۱۸ و بازگشت تحریمها در آگوست۲۰۱۸ عملا اتحادیه اروپا واردات فولاد از ایران را ممنوع کرد. بنابراین در شرایط فعلی برای یک تولیدکننده ایرانی مشکل اصلی در بازار اروپا EU Steel Quota نیست بلکه تحریمها و محدودیتهای مالی و تجاری اتحادیه اروپاست.
کارشناس ارشد بازارهای جهانی فولاد ادامه داد: وقتی اروپا واردات فولاد را محدود میکند فولادسازان اروپایی در کشورهایی مانند آلمان، ایتالیا و اسپانیا و سایر تولیدکنندگان داخل اتحادیه اروپا فضای بیشتری برای فروش محصولات خود پیدا میکنند اما بخشی از فولادی که دیگر امکان ورود بهبازار اروپا را ندارد احتمالا بهسمت بازارهای دیگر هدایت خواهد شد؛ پدیدهای که میتوان از آن با عنوان Trade Diversion یا انحراف تجارت یاد کرد.
در چنین شرایطی ممکن است فولاد ترکیه کمتر راهی اروپا و بیشتر وارد بازارهای آسیا، بهویژه خاورمیانه شمال آفریقا و سایر بازارهایی شود که فولاد ایران نیز در آنها حضور دارد. این روند میتواند رقابت میان تولیدکنندگان ایران، ترکیه، چین و سایر عرضهکنندگان فولاد را در این بازارها شدیدتر کند./جهان صنعت