به گزارش عیار معدن، مس یکی از مهمترین فلزات راهبردی در عصر گذار انرژی است؛ فلزی که توسعه خودروهای برقی، شبکههای انتقال برق، انرژیهای تجدیدپذیر، مراکز داده و زیرساختهای هوش مصنوعی را در برگرفته و تقاضا را در سالهای آینده بهشدت افزایش خواهد داد. با این حال در سمت مقابل عرضه با محدودیتهایی جدی مواجه است؛ از کاهش عیار ذخایر و طولانی شدن زمان توسعه معادن جدید گرفته تا اختلالات عملیاتی در تولیدکنندگان بزرگ و کاهش تولید در برخی کشورهای کلیدی. همین تقابل میان رشد ساختاری تقاضا و محدودیت عرضه، امروزه بازار مس را بهیکی از حساسترین بازارهای کالایی جهان تبدیل کرده است.
حالا برآوردها نشان میدهد فاصله عرضه و تقاضا در سالهای پیشرو همچنان شکننده باقی خواهد ماند. هرچند برای سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ مازاد محدودی پیشبینی شده اما این مازاد در مقایسه با حجم کل بازار چندان قابلتوجه نیست و میتواند با هر اختلال در تولید یا تغییر در تقاضای چین از بین برود. برای سال۲۰۲۶ رشد تولید مس تصفیه شده حدود ۴/0درصد و رشد مصرف حدود ۶/۱درصد برآورد شده و مازاد بازار تنها حدود ۹۶هزار تن پیشبینی شده است. برای سال ۲۰۲۷ نیز مازاد حدود ۳۷۷هزار تن برآورد شده؛ ارقامی که نشان میدهد بازار همچنان فاصله زیادی با مازاد پایدار دارد. بررسی دادههای هفتماهه۲۰۲۶ نیز همین شکنندگی را تایید میکند. تولید معادن مس جهان در این دوره حدود یکدرصد کاهش یافته و تولید کنسانتره نیز ۲درصد افت کرده است. شیلی، اندونزی و جمهوری دموکراتیک کنگو از جمله کشورهایی بودهاند که کاهش تولید کنسانتره در آنها بر عرضه جهانی فشار وارد کرده است. در مقابل، تولید مس تصفیهشده جهان ۷/۱درصد افزایش یافته و مصرف ظاهری نیز ۴/۲درصد رشد کرده است. در ادامه باید گفت که مازاد ظاهری بازار در این دوره تنها ۳۲هزار تن بوده درحالیکه در مدت مشابه سال قبل این رقم حدود ۱۵۷هزار تن گزارش شده بود.
در سمت تقاضا اما چین همچنان مهمترین متغیر بازار است. این کشور طی ۱۵ سال گذشته سهم مهمی در رشد مصرف جهانی مس داشته و هرگونه کندی در اقتصاد، بخش املاک یا واردات آن میتواند مسیر قیمتها را تغییر دهد. در عین حال کاهش موجودی در بازار فیزیکی چین و افزایش پریمیوم شانگهای از محدودیت کوتاهمدت عرضه حکایت دارد. از سوی دیگر توسعه یک معدن جدید بهطور متوسط نزدیک به۱۸سال زمان نیاز دارد و کاهش عیار ذخایر نیز توان افزایش سریع عرضه را محدود کرده است. همین موضوع باعث شده بسیاری از تحلیلگران، باوجود مازادهای محدود کوتاهمدت چشمانداز بلندمدت مس را همچنان صعودی بدانند. در کل باید گفت که بازار این فلز اکنون بیش از هر زمان دیگری بهتوازن میان دو نیروی متضاد وابسته بوده که شامل رشد تقاضای ناشی از گذار انرژی و هوش مصنوعی، در برابر محدودیت عرضه و دشواری توسعه ظرفیتهای جدید.
مس در سالهای اخیر بهیکی از پرکاربردترین و بحثبرانگیزترین فلزات جهان تبدیل شده است. تغییر ساختار انرژی در جهان، رشد انرژیهای پاک و تجدیدپذیر و توسعه زیرساختهای برقی جایگاه این فلز را تقویت کرده است. مهمترین محرکهای تقاضا شامل توسعه خودروهای برقی، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، گسترش شبکههای انتقال برق، رشد مراکز داده و توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی است. برآورد S&P Global نشان میدهد شکاف عرضه و تقاضای مس تا سال۲۰۴۰ میتواند به۱۰میلیون تن برسد. در شرایطی که توسعه یک معدن جدید بهطور متوسط حدود ۹/17سال زمان نیاز دارد و عیار ذخایر نیز در بسیاری از مناطق رو بهکاهش است افزایش عرضه با سرعت مورد نیاز بازار دشوار خواهد بود. شرکت Codelco بزرگترین تولیدکننده مس جهان، اعلام کرده که سال۲۰۲۶ نیز سال دشواری خواهد بود و هنوز امکان بازگشت کامل تولید بهسطوح پیش از کرونا فراهم نشده است.در مقابل شرکتهایی مانند Rio Tinto، BHP و Freeport-McMoRan در حال افزایش تولید هستند اما رشد تولید این شرکتها لزوما برای جبران محدودیتهای ساختاری عرضه کافی نیست.
بازار مس در بیشتر سالهای گذشته با کسری یا توازن بسیار محدود میان عرضه و تقاضا مواجه بوده است. دادههای ICSG نشان میدهد تولید مس تصفیهشده از حدود ۵/۲۲میلیون تن در سال۲۰۱۴ به۵/26میلیون تن در سال۲۰۲۳ رسیده در حالی که مصرف از ۹/۲۲میلیون تن به۶/۲۶میلیون تن افزایش یافته است.
طبق پیشبینی ICSG رشد تولید مس تصفیهشده در سال۲۰۲۶ حدود ۴/۰درصد خواهد بود، در حالی که مصرف حدود ۶/۱درصد رشد میکند. با این حال برای کل سال مازاد حدود ۹۶هزار تن پیشبینی شده است. برای ۲۰۲۷ نیز مازاد حدود ۳۷۷هزار تن برآورد شده است. با این حال این ارقام در مقایسه با حجم کل بازار بسیار محدود هستند و هرگونه اختلال در عرضه یا تغییر در تقاضا میتواند توازن بازار را تغییر دهد. براساس گزارشات سپتامبر۲۰۲۶ گروه مطالعات بینالمللی مس، تولید معادن مس جهان در هفتماهه نخست سال حدود یکدرصد کاهش یافته است. در این مدت تولید کنسانتره مس ۲درصد کاهش یافت درحالیکه تولید بهروش استخراج حلال-الکترووینینگ یا SX-EW حدود ۶/۳درصد افزایش پیدا کرد. کاهش تولید کنسانتره در شیلی، جمهوری دموکراتیک کنگو و اندونزی از مهمترین عوامل محدودکننده عرضه بوده است.
تولید معادن مس شیلی در هفتماهه۲۰۲۶ حدود ۷درصد کاهش یافته است. بخش عمده این افت بهکاهش تولید در معادن التنینته، اسکوندیدا و اسپنس مربوط میشود. در اندونزی نیز تولید کنسانتره ۲۹درصد کاهش یافته؛ موضوعی که بهمحدودیت تولید در معدن گراسبرگ درپی حادثه هجوم گلولای در سپتامبر سال قبل نسبت داده شده است. در جمهوری دموکراتیک کنگو تولید کل تقریبا بدون تغییر باقی مانده و رشد ۶درصدی تولید SX-EW با کاهش حدود ۳۰درصدی تولید کنسانتره جبران شده است. درمقابل تولید مس پرو ۲/۲درصد افزایش یافته و تولید کنسانتره مغولستان نیز با رشد پروژه Oyu Tolgoi حدود ۱۸درصد افزایش داشته است. تولید استرالیا نیز حدود ۱۰درصد کاهش یافته است.
باوجود کاهش تولید معدنی، تولید مس تصفیهشده جهان در هفتماهه۲۰۲۶ حدود ۷/۱درصد رشد داشته است. تولید اولیه یکدرصد و تولید ثانویه از قراضه ۳/۴درصد افزایش یافته است. چین و جمهوری دموکراتیک کنگو که مجموعا حدود ۵۹درصد تولید جهانی مس تصفیهشده را در اختیار دارند، رشد تولید را ثبت کردهاند. تولید چین ۶/4درصد و کنگو حدود ۶درصد افزایش یافته است. درمقابل تولید مس تصفیهشده جهان بدون احتساب این دو کشور حدود ۵/۲درصد کاهش داشته است.
مصرف ظاهری مس تصفیهشده جهان در هفتماهه۲۰۲۶ حدود ۴/۲درصد افزایش یافته است. مصرف جهانی بدون احتساب چین حدود یکدرصد رشد کرده و تقاضای ظاهری چین با کنارگذاشتن تغییرات موجودیهای وثیقهای و گزارشنشده حدود ۵/۳درصد افزایش یافته است. با این حال مازاد ظاهری بازار در هفتماهه۲۰۲۶ تنها ۳۲هزارتن بوده درحالیکه این رقم در مدت مشابه سال۲۰۲۵ حدود ۱۵۷هزارتن بود. در این بین باید گفت که چین همچنان مهمترین عامل سمت تقاضای بازار مس محسوب میشود. در فاصله سالهای۲۰۱۰تا۲۰۲۰ تقاضای این کشور بهطور متوسط سالانه حدود ۷۰۰هزارتن افزایش پیدا کرده بود.با این حال برخی تحلیلگران معتقدند کند شدن رشد اقتصادی چین و ضعف بخش املاک میتواند آهنگ افزایش تقاضای جهانی مس را کاهش دهد.
در سال۲۰۲۵ رشد تقاضای چین محدود بود و همین موضوع باعث شده بخشی از تحلیلگران نسبتبه تداوم رشد سریع قیمتها محتاطتر باشند. در مقابل کاهش موجودی مس در چین و افزایش پریمیوم در بازار شانگهای از محدودیت عرضه در کوتاهمدت حکایت دارد.
یکی از عوامل مهم بازار، محدودیتهای احتمالی در تامین مواد مورد نیاز زنجیره پالایش است. ممنوعیت صادرات اسیدسولفوریک از سوی چین نیز بهعنوان یکی از ریسکهای بالقوه عرضه مطرح شده است. در کنار آن کاهش تولید در شیلی، اندونزی و برخی دیگر از تولیدکنندگان بزرگ میتواند فشار بیشتری بر بازار وارد کند. بههمیندلیل هرچند برخی پیشبینیها برای سالهای۲۰۲۶و۲۰۲۷ مازاد محدود نشان میدهد اما بازار همچنان نسبتبه اختلالات معدنی مسائل ژئوپلیتیکی و تغییرات موجودی بسیار حساس است اما درکنار تحولات قیمتی و تولیدی شرکتهای بزرگ معدنی نیز درحال بازآرایی داراییهای خود هستند. شرکت کانادایی Capstone Copper اعلام کرده معدن Cozamin در مکزیک را در معاملهای بهارزش حداکثر ۳۸۵میلیون دلار بهLuca Mining واگذار خواهد کرد. این معدن از سال۲۰۰۶ فعال است و مس، نقره، روی و سرب تولید میکند. انتظار میرود این معامله تولید Luca Mining را در سال۲۰۲۷ بیش از دوبرابر کند. Capstone هدف از این واگذاری را تمرکز بیشتر بر پروژههای بزرگتر مس در شیلی و ایالاتمتحده اعلام کرده است.
مجموع دادههای عرضه و تقاضا نشان میدهد بازار مس در کوتاهمدت ممکن است با مازادهای محدودی مواجه شود اما این مازادها بسیار شکنندهاند.در بلندمدت رشد خودروهای برقی، شبکههای برق، انرژیهای تجدیدپذیر و هوش مصنوعی همچنان از تقاضا حمایت خواهد کرد درحالیکه توسعه معادن جدید زمانبر است و کاهش عیار ذخایر نیز عرضه را محدود میکند.به همین دلیل توازن آینده بازار مس بیش از هر چیز بهسه عامل وابسته است: سرعت رشد تقاضای چین، میزان توسعه پروژههای جدید و شدت اختلالات در معادن بزرگ جهان./جهان صنعت