به گزارش عیار معدن، بازار اسید سولفوریک درحالی با جهش کمسابقه قیمت مواجه شده که تبعات این افزایش دیگر بهرشد هزینههای تولید محدود نمانده و بهگفته فعالان صنعتی، بقای برخی واحدهای معدنی و تولیدی بهویژه واحدهای کاتد لیچینگ را با تهدید جدی مواجه کرده است.قیمت اسید سولفوریک طی چندهفته اخیر از حدود ۱۲هزارتومان بهبیش از ۳۳هزارتومان رسیده و در برخی معاملات بهحدود ۵۳هزارتومان نیز نزدیک شده؛ جهشی که باتوجهبه سهم بالای اسید در هزینه تولید برخی واحدهای مس زنگ خطر را برای تداوم فعالیت این بخش بهصدا درآورده است. این درحالی است که بهباور فعالان این عرصه قیمتگذاری باید تابع یک قانون مشخص باشد.
در مقطعی قیمت اسید سولفوریکی که ازسوی شرکت مس عرضه میشد از قیمت تولیدکنندگان دیگر پایینتر بود بههمیندلیل بخشخصوصی فعال در صنعت مس ترجیح میداد اسید مورد نیاز خود را از شرکت مس خریداری کند اما این شرایط با اعتراض دیگر تولیدکنندگان اسید سولفوریک بهدلیل کاهش امکان رقابت مواجه شد. درنهایت قیمت اسید سولفوریک بهحدود یکمیلیونو۱۰۰هزارتومان در هر تن افزایش یافت اما بهتدریج افزایش قیمت فشار قابلتوجهی بر هزینه تولید واحدهای لیچینگ وارد کرد؛ روندی که سودآوری بسیاری از واحدهای لیچینگ مس که درنهایت بهتولید کاتد منجر میشد را بهشدت کاهش داد و اقتصادیبودن فعالیت آنها را تحت تاثیر قرار داد.
تقریبا سهماهی میشود که تصمیم گرفته شده اسید سولفوریک از طریق بورس عرضه شود. از آن زمان گروههای مختلف مصرفکننده ازجمله کارخانههای صنعتی، واحدهای روی و واحدهای لیچینگ مس برای خرید این محصول در بورس با یکدیگر رقابت میکنند اما خرید اسید سولفوریک از بورس برای همه امکانپذیر نیست و متقاضی باید دارای واحد تولیدی یا فرآیند صنعتی مرتبط باشد. مساله اصلی این است که همه مصرفکنندگان اسید شرایط اقتصادی مشابهی ندارند. برخی صنایع محصولات خود را با قیمتهای آزاد بهفروش میرسانند و بنابراین توان پرداخت قیمتهای بالاتر برای اسید سولفوریک را دارند اما واحدهای لیچینگ مس با محدودیت در قیمت فروش کاتد مواجه شدند. درنتیجه هنگامی که این دو گروه در یک بازار با یکدیگر رقابت میکنند یک رقابت نامتقارن شکل میگیرد. رقابتی نابرابر که باعث شده قیمت اسید سولفوریک از ۴میلیونو۷۰۰هزارتومان دربرخی معاملات بهحدود ۲۱تا۲۳میلیونتومان برسد و در رقابتهای بعدی حتی ارقامی در حدود ۳۲میلیونتومان نیز مشاهده شود. بهاین ترتیب قیمتی که زمانی حدود یکمیلیونو۱۰۰هزارتومان بود حالا بهحدود ۳۲میلیونتومان رسیده است.
در این رقابت واحدهای صنعتی که محصولاتشان را با قیمت آزاد میفروشند میتوانند اسید سولفوریک را با نرخهای بالاتر خریداری کنند و هزینه آن را در قیمت محصول نهایی خود منعکس کنند اما واحدهای لیچینگ مس چنین امکانی را ندارند. بههمین دلیل پیشنهاد شده که باید بخش معدن از سایر صنایع مصرفکننده اسید تفکیک شود تا رقابت عادلانهتری شکل بگیرد. مساله مهم این است که مصرفکنندگان معدنی و صنعتی اسید سولفوریک نباید الزاما در یک رقابت واحد قرار گیرند چراکه ساختار هزینه و نحوه قیمتگذاری محصولات آنها متفاوت است. حالا کارشناسان باور دارند که اگر این شرایط اصلاح نشود احتمال تعطیلی تدریجی بخشی از واحدهای لیچینگ مس در آینده چندان دور وجود دارد. درحالحاضر افزایش شدید قیمت اسید سولفوریک درکنار قیمتگذاری دستوری کاتد و تفاوت میان نرخ مبنای فروش محصول و نرخ واقعی ارز حاشیه سود این واحدها را بهشدت کاهش داده است.
سیداحمد مشکانی، نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران گفت: شرکت ملی صنایع مس ایران کنسانتره مس تولید میکند و برای تبدیل بخشی از این محصول بهمس کاتدی، کنسانتره باید وارد فرآیند ذوب شود. از آنجا که بخشی از ترکیبات موجود در کنسانتره ماهیت سولفیدی دارند در جریان ذوب گازهای حاوی گوگرد تولید میشود.
وی افزود: در گذشته انتشار این گازها از طریق دودکشهای واحدهای ذوب میتوانست موجب آزادشدن ترکیبات گوگردی در محیط و افزایش آلایندگی مناطق اطراف شود. بهدنبال اعتراضات و نگرانیهای زیستمحیطی طرحهایی از جانب شرکت مس برای کنترل این گازها و تبدیل آنها بهاسید سولفوریک در دستور کار قرار گرفت.
وی ادامه داد: اجرای چنین طرحی از دومنظر قابل توجه بود. نخست اینکه میتوانست میزان انتشار آلایندههای گوگردی در محیط را کاهش دهد و دوم اینکه از گازهای خروجی واحد ذوب محصولی اقتصادی و قابل استفاده یعنی اسید سولفوریک تولید شود. بهاین ترتیب بخشی از یک آلاینده صنعتی بهمادهای قابل مصرف در فرآیندهای تولیدی تبدیل شد.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران با اشاره بهروشهای تولید اسید سولفوریک گفت: بهطور کلی میتوان دومسیر اصلی برای تولید این محصول در نظر گرفت. یکی از این روشها مربوط بهواحدهای ذوب مس است که در آنها از گازهای گوگردی حاصل از فرآیند ذوب برای تولید اسید سولفوریک استفاده میشود.وی افزود: مسیر دوم استفاده مستقیم از گوگرد بهعنوان ماده اولیه است. در این روش کارخانهها گوگرد مورد نیاز خود را از منابع معدنی یا گوگرد حاصل از صنایع نفت و پالایشگاهها تامین کرده و از آن برای تولید اسید سولفوریک استفاده میکنند.
مشکانی تاکید کرد: بنابراین بخشی از اسید سولفوریک کشور از بازیابی گازهای گوگردی واحدهای ذوب تولید میشود و بخش دیگری نیز از طریق واحدهایی بهدست میآید که گوگرد معدنی یا گوگرد حاصل از صنایع نفتی را بهعنوان خوراک دریافت میکنند.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران درباره کاربرد اسید سولفوریک در صنعت مس گفت: یکی از مهمترین مصرفکنندگان این محصول واحدهای لیچینگ مس هستند. در این فرآیند اسید سولفوریک روی کانسنگ مس اکسیدی اعمال میشود تا مس موجود در آنها وارد محلول شود.وی ادامه داد: محلول حاوی مس پس از طی مراحل فرآوری و استخراج الکتریکی درنهایت میتواند بهتولید مس کاتدی منجر شود بنابراین اسید سولفوریک یکی از مواد مصرفی مهم در فرآیندهای هیدرومتالورژی و بهویژه لیچینگ مس محسوب میشود.
مشکانی افزود: البته مصرف اسید سولفوریک تنها بهصنعت مس محدود نیست و در بخشهای معدنی و صنعتی دیگری نیز مورد استفاده قرار میگیرد. برای نمونه برخی واحدهای مرتبط با فرآوری و لیچینگ روی نیز از اسید سولفوریک در فرآیندهای تولید خود استفاده میکنند.
مشکانی با روشنسازی اینکه چرا شرکت مس بهسمت تولید اسید سولفوریک رفت و دوم اینکه این محصول از چه مسیرهایی تولید میشود، ادامه داد: بخشی از اسید سولفوریک از گوگرد معدنی یا گوگرد حاصل از صنایع نفتی تولید میشود و بخشی دیگر نیز از گازهای گوگردی حاصل از فرآیند ذوب مس بهدست میآید.
وی افزود: مصرفکنندگان اسید سولفوریک نیز گروههای مختلفی هستند که واحدهای لیچینگ مس، برخی واحدهای فرآوری و صنایع دیگر ازجمله آنها بهشمار میروند. زمانی که تولید اسید سولفوریک در شرکت مس توسعه پیدا کرد، مدیران وقت اعلام کردند بخشی از این محصول برای مصرف داخلی شرکت استفاده خواهد شد و بخش دیگری با قیمت بسیار پایین در اختیار بخشخصوصی قرار میگیرد تا فعالیت واحدهای لیچینگ خصوصی توسعه پیدا کند.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران ادامه داد: در سالهای نخست قیمت اسید سولفوریک بسیار پایین بود و هرتن در محدوده ۱۰۰تا۳۰۰هزارتومان عرضه میشد. پایین بودن قیمت اسید باعث شد بخشی از واحدهای لیچینگ بخشخصوصی رونق بیشتری پیدا کنند و امکان کار روی کانسنگهای کمعیار نیز فراهم شود؛ کانسنگهایی که پیش از آن از نظر اقتصادی چندان توجیهپذیر نبودند.
وی تاکید کرد: البته اقتصادیشدن فعالیت روی کانسنگهای کمعیار تنها بهقیمت اسید سولفوریک وابسته نبود و عامل دیگری هم نقش مهمی داشت که شامل قیمت جهانی مس بود. ترکیب این دوعامل باعث شد فعالیت واحدهای لیچینگ توسعه پیدا کرده و فرآوری کانسنگهای کمعیار نیز توجیه اقتصادی پیدا کند.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران گفت: پس از مدتی و با تغییر مدیران شرکت مس قیمت اسید سولفوریک افزایش یافت و بهحدود ۷۰۰هزارتومان در هرتن رسید. در آن مقطع واحدهای لیچینگ سهمیه اسید خود را بهطور مستقیم از شرکت مس دریافت میکردند.
وی افزود: برای این منظور فهرستی از مصرفکنندگان وجود داشت و اسید سولفوریک براساس این فهرست میان واحدهای متقاضی سهمیهبندی و توزیع میشد. بعدتر انجمن مس نیز فهرستی از واحدهای لیچینگ ارائه کرد که مورد پذیرش شرکت مس قرار گرفت و واحدهای معرفیشده ازسوی انجمن نیز توانستند اسید سولفوریک مورد نیاز خود را از شرکت مس خریداری کنند.مشکانی ادامه داد: در مقطعی شرکت مس طرح دیگری را نیز دنبال کرد تا بخشی از اسید سولفوریک تولیدی خود را در یک زنجیره جدید مصرف کند و با استفاده از آن اسید فسفریک تولید شود؛ محصولی که در تولید کودهای شیمیایی کاربرد دارد.
وی گفت: این طرح هنوز بهطور کامل اجرایی نشده است. ظرفیتی که در آن زمان برای تولید اسید سولفوریک در نظر گرفته شده بود درمجموع حدود ۵/۲میلیونتن اعلام میشد. هدف این بود که شرکت بهظرفیتی برسد که هم امکان تولید اسید فسفریک را داشته باشد و هم بتواند اسید سولفوریک مورد نیاز سایر مصرفکنندگان را تامین کند.
مشکانی اظهار کرد: در مقطعی قیمت اسید سولفوریکی که شرکت مس عرضه میکرد از قیمت تولیدکنندگانی که این محصول را بر پایه گوگرد معدنی یا گوگرد نفتی تولید میکردند پایینتر بود. بههمین دلیل بخشخصوصی فعال در صنعت مس ترجیح میداد اسید مورد نیاز خود را از شرکت مس خریداری کند.
وی افزود: این شرایط با اعتراض برخی تولیدکنندگان دیگر اسید سولفوریک مواجه شد. آنها معتقد بودند عرضه اسید با قیمت پایین ازسوی شرکت مس امکان رقابت را از تولیدکنندگانی که اسید را بر پایه گوگرد تولید میکنند میگیرد. درنتیجه میان تولیدکنندگان اسید سولفوریک و واحدهای لیچینگ بخشخصوصی اختلافنظر شکل گرفت.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران ادامه داد: درنهایت قیمت اسید سولفوریک بهحدود یکمیلیونو۱۰۰هزارتومان در هر تن افزایش یافت. این افزایش قیمت در همان زمان نیز واکنشهایی بهدنبال داشت چراکه قرار اولیه این بود که اسید با قیمت بسیار پایین دراختیار بخشخصوصی قرار گیرد تا فعالیت واحدهای لیچینگ تسهیل شود اما قیمت آن بهتدریج افزایش پیدا کرد.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران گفت: در ادامه با تحولات و شرایط جنگی روند افزایش قیمت ادامه پیدا کرد و قیمت اسید سولفوریک مرحله بهمرحله بالا رفت. درنهایت انجمن مس در نامهای بهشرکت مس نسبتبه رشد شدید قیمتها اعتراض کرد چراکه قیمت از حدود یکمیلیونو۱۰۰هزارتومان بهحدود ۴میلیونو۷۰۰هزارتومان در هر تن رسیده بود یعنی بیش از چهاربرابر.
وی تاکید کرد: نکته مهم این است که اسید سولفوریک در واحدهای لیچینگ سهم قابلتوجهی از هزینه تولید را بهخود اختصاص میدهد و حدود ۳۰تا۴۵درصد هزینه این بخش را پوشش میدهد بنابراین وقتی قیمت اسید از حدود یکمیلیونو۱۰۰هزارتومان بهبیش از ۴میلیونتومان افزایش پیدا میکند فشار قابلتوجهی بر هزینه تولید واحدهای لیچینگ وارد میشود.مشکانی افزود: تداوم چنین افزایشی میتواند سودآوری بسیاری از واحدهای لیچینگ مس را که درنهایت بهتولید کاتد منجر میشوند بهشدت کاهش دهد و اقتصادیبودن فعالیت آنها را تحت تاثیر قرار دهد.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران گفت: در این مرحله یک مساله مهم شکل گرفت. بخشی از تولیدکنندگان اسید سولفوریک که این محصول را با استفاده از گوگرد معدنی یا گوگرد حاصل از صنایع نفتی تولید میکردند نسبتبه قیمت پایین اسید سولفوریک شرکت مس اعتراض کردند چراکه هزینه تولید آنها بالاتر بود و نمیتوانستند با قیمت عرضهشده ازسوی شرکت مس رقابت کنند.
وی افزود: نتیجه این اعتراضها بهجای آنکه صرفا در چارچوب بازار تولیدکنندگان اسید مدیریت شود بهافزایش قیمت اسید سولفوریک مورد مصرف بخش معدن منجر شد. این در حالی است که حدود ۳۰تا۴۵درصد هزینه برخی واحدهای لیچینگ مس میتواند بهمصرف اسید سولفوریک مربوط باشد و هر افزایش قیمت در این ماده مستقیما هزینه تولید این واحدها را بالا میبرد.
مشکانی ادامه داد: در مقاطعی افزایش نرخ ارز و رشد قیمت جهانی مس باعث شد فشار ناشی از افزایش قیمت اسید تا حدی برای واحدهای لیچینگ قابل تحمل باشد اما مساله اساسی این است که وقتی هزینه نهادههای تولید افزایش پیدا میکند ادامه قیمتگذاری دستوری محصول نهایی تعادل اقتصادی تولیدکننده را برهم میزند.او تاکید کرد: اکنون فقط اسید سولفوریک گران نشده بلکه قیمت مواد ناریه، سوخت و سایر نهادههای تولید نیز افزایش یافته اما کاتد مس همچنان بر مبنای سازوکارهایی قیمتگذاری میشود که الزاما متناسب با نرخ واقعی ارز در بازار نیست.
مشکانی گفت: در شرایطی که نرخ ارز در بازار آزاد در سطوح بالاتری قرار دارد مبنای محاسباتی فروش کاتد در بورس با نرخ پایینتری انجام میشود. همین اختلاف باعث میشود کاتد مس با قیمت واقعی بازار آزاد بهفروش نرسد بنابراین اگر از یک طرف قیمت اسید سولفوریک چندبرابر شود و ازطرف دیگر امکان فروش کاتد با قیمت متناسب با هزینههای واقعی وجود نداشته باشد سودآوری واحدهای لیچینگ بهشدت کاهش پیدا میکند.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران ادامه داد: در ادامه سهماه قبل تصمیم گرفته شد اسید سولفوریک ازطریق بورس عرضه شود. از آن زمان گروههای مختلف مصرفکننده ازجمله کارخانههای صنعتی، واحدهای روی و واحدهای لیچینگ مس برای خرید این محصول در بورس با یکدیگر رقابت میکنند.وی گفت: البته خرید اسید سولفوریک از بورس برای همه امکانپذیر نیست و متقاضی باید دارای واحد تولیدی یا فرآیند صنعتی مرتبط باشد. با این حال مساله اصلی این است که همه مصرفکنندگان اسید شرایط اقتصادی مشابهی ندارند.
مشکانی افزود: برخی صنایع محصولات خود را با قیمتهای آزاد بهفروش میرسانند بنابراین توان پرداخت قیمتهای بالاتر برای اسید سولفوریک را دارند اما واحدهای لیچینگ مس با محدودیت در قیمت فروش کاتد مواجهند. درنتیجه هنگامی که این دو گروه در یک بازار با یکدیگر رقابت میکنند یک رقابت نامتقارن شکل میگیرد.
وی تاکید کرد: همین رقابت باعث شد قیمت اسید سولفوریک که پیشتر حدود ۴میلیونو۷۰۰هزارتومان بود در برخی معاملات بهحدود ۲۱تا۲۳میلیونتومان برسد و در رقابتهای بعدی حتی ارقامی در حدود ۳۲میلیونتومان نیز مشاهده شود. بهاین ترتیب قیمتی که زمانی حدود یکمیلیونو۱۰۰هزارتومان بود حالا بهحدود ۳۲میلیونتومان رسیده است.مشکانی گفت: یکی از اعتراضهای اصلی این بوده بوده که مصرفکنندگان معدنی و صنعتی اسید سولفوریک نباید الزاما در یک رقابت واحد قرار گیرند چراکه ساختار هزینه و نحوه قیمتگذاری محصولات آنها متفاوت است.
وی افزود: واحدهای صنعتی که محصولاتشان را با قیمت آزاد میفروشند، میتوانند اسید سولفوریک را با نرخهای بالاتر خریداری کنند و هزینه آن را در قیمت محصول نهایی خود منعکس کنند اما واحدهای لیچینگ مس چنین امکانی ندارند. بههمیندلیل پیشنهاد شده بخش معدن از سایر صنایع مصرفکننده اسید تفکیک شود تا رقابت عادلانهتری شکل بگیرد اما تاکنون این موضوع عملیاتی نشده است.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران یکی از مهمترین پیامدهای افزایش قیمت اسید سولفوریک را کاهش امکان بهره از کانسنگهای کمعیار دانست و گفت: زمانی که اسید با قیمت مناسب در اختیار واحدهای لیچینگ قرار میگرفت امکان استفاده از کانسنگهای کمعیار نیز وجود داشت و بخشی از ذخایری که پیشتر اقتصادی نبودند وارد چرخه تولید میشدند.
وی افزود: اکنون با افزایش شدید قیمت اسید فرآوری این نوع کانسنگها دیگر در بسیاری از موارد توجیه اقتصادی ندارد. درنتیجه کارخانههایی که خوراک آنها عمدتا از سنگهای کمعیار تامین میشود و معادنی که چنین کانسنگهایی تولید میکنند ممکن است بهتدریج با کاهش فعالیت یا حتی توقف تولید مواجه شوند.
این مسوول توضیح داد: میزان مصرف اسید صرفا تابع عیار مس نیست. ممکن است برای فرآوری یک تن کانسنگ چه عیار آن پایین باشد و چه بالاتر همچنان مقدار قابلتوجهی اسید مصرف شود مگر آنکه ویژگیهای کانیشناسی و شیمیایی سنگ متفاوت باشد بنابراین افزایش قیمت اسید بهطور خاص فشار بیشتری بر کانسنگهای کمعیار وارد میکند زیرا ارزش فلز قابل استحصال از آنها پایینتر است.مشکانی ادامه داد: عامل مهم دیگر میزان اسیدخوری کانسنگ است. همه سنگهای مس مصرف اسید یکسانی ندارند و بسته بهمشخصات کانسنگ میزان مصرف میتواند تفاوت زیادی داشته باشد.
وی گفت: در برخی موارد مصرف اسید میتواند در محدودهای حدود ۳۰تا۱۴۰لیتر بهازای هرتن کانسنگ قرار گیرد بنابراین با افزایش شدید قیمت اسید سولفوریک تنها کانسنگهایی امکان ورود بهفرآیند لیچینگ را خواهند داشت که اسیدخوری پایینتری داشته باشند.وی افزود: درنتیجه بخشی از کانسنگهای مس با اسیدخوری بالا نیز ممکن است از چرخه اقتصادی خارج شوند. این موضوع میتواند مستقیما بر فعالیت معادنی اثر بگذارد که ذخایر آنها دارای چنین ویژگیهایی است.
نایبرییس هیاتمدیره انجمن مس ایران تاکید کرد: اگر این شرایط اصلاح نشود احتمال تعطیلی تدریجی بخشی از واحدهای لیچینگ مس در آینده چندان دور وجود دارد. افزایش شدید قیمت اسید سولفوریک درکنار قیمتگذاری دستوری کاتد و تفاوت میان نرخ مبنای فروش محصول و نرخ واقعی ارز حاشیه سود این واحدها را بهشدت کاهش داده است.وی افزود: ادامه این روند نهتنها سودآوری کارخانههای لیچینگ را تحت تاثیر قرار میدهد بلکه میتواند موجب خارجشدن کانسنگهای کمعیار و پرمصرف از نظر اسید از چرخه تولید شود و درنهایت فعالیت برخی معادن را نیز با مشکل مواجه کند.
مشکانی تاکید کرد: برای جلوگیری از این وضعیت لازم است قیمت اسید سولفوریک بهتعادل برسد، نحوه رقابت مصرفکنندگان معدنی و صنعتی بازنگری شود و همزمان سیاست قیمتگذاری دستوری کاتد نیز مورد تجدیدنظر قرار گیرد. در غیر این صورت بخش قابلتوجهی از واحدهای لیچینگ ممکن است بهتدریج مزیت اقتصادی خود را از دست بدهند./جهان صنعت